علت نام گذارى
شعبان از مادّه شَعْباً به معنى پراكنده شدن است، و چون ارزاق بندگان در اين ماه منشعب مى شود و يا اينكه اعراب براى طلب كردن آب به صحراها پراكنده مى شدند. اين ماه را شعبان ناميدند.(1)


اعمال مشترك اول هر ماه
1ـ دعا
در زمان ديدن هلال ماه خواندن دعاى هلال وارد شده است و أقلّش آن است كه سه مرتبه بگويد اللّهُ اَكْبَر و سه مرتبه لا إلهَ الَّا الْلّه و سپس بگويد: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى أذْهَبَ شَهْرَ كَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ كَذا. بهترين دعاى زمان رؤيت هلال دعاى 43 «صحيفه سجّاديه» است.(2)

2ـ قرآن
خواندن هفت مرتبه سوره «حمد».(3)

3ـ روزه
از أمورى كه بر آن تأكيد شده، سه روز روزه گرفتن در هر ماه است. مرحوم «علّامه مجلسى»(رحمه الله) در «زادالمعاد» مى گويد: مطابق مشهور، اين سه روز، پنجشنبه اوّل ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اوّل از دهه وسط ماه است.(4)

4ـ نماز
شب اوّل ماه: دو ركعت نماز بجا آورد، به اين نحو كه: در هر ركعت پس از سوره «حمد» سوره «انعام» را بخواند سپس از خداوند متعال بخواهد كه او را از هر ترسى و هر دردى ايمن گرداند.
روز اوّل ماه: خواندن نماز اوّل ماه كه آن دو ركعت است، در ركعت اوّل بعد از «حمد» سى مرتبه سوره «توحيد» و در ركعت دوّم بعد از «حمد» سى مرتبه سوره «قدر» بخواند و بعد از نماز صدقه اى در راه خدا بدهد; هر كس چنين كند، سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته است.(5)


اعمال مشترك ماه شعبان
1ـ روزه
روزه مستحبى در اين ماه بسيار تأكيد شده است. رسول گرامى اسلام(صلى الله عليه وآله) اين ماه را روزه مى گرفت و آن را به ماه مبارك رمضان وصل مى كرد.
روايات فراوانى درباره روزه ماه شعبان وارد شده است، از جمله اينكه رسول خدا(صلى الله عليه وآله)فرمود: شعبان ماه من است و رمضان ماه خداست; هركس يك روز از ماه مرا روزه بدارد، من در قيامت شفيع او خواهم بود و هر كس، دو روز از آن را روزه بگيرد، خداوند گناهان گذشته اش را مى آمرزد و هر كس كه سه روز روزه بدارد، به او گفته مى شود (از گناهان پاك شده اى) اعمالت را از ابتدا شروع كن.(6)

2ـ ذكر
1) طبق روايتى از امام صادق(عليه السلام) هر روز هفتاد مرتبه بگويد: اَسْتَغْفِرُ اللّهَ وَ اَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ.(7)
2) هر روز گفتن هفتاد مرتبه: اَسْتَغْفِرُ اللّهَ الَّذى لا اِلهَ اِلّا هُوَ الرَّحمنُ الرَّحيم، اَلْحَىُّ الْقيُّومُ، وَ اَتُوبُ اِلَيْهِ.
از روايت استفاده مى شود كه بهترين ذكرها در اين ماه استغفار است و هر كس هر روز از اين ماه هفتاد مرتبه استغفار بگويد، مثل آن است كه در ماه هاى ديگر هفتاد هزار مرتبه استغفار كرده باشد.(8)
3) در مجموع اين ماه، گفتن هزار مرتبه:لا اِلهَ إِلّا اللّهُ، وَ لا نَعْبُدُ اِلاَّ اِيّاهُ، مُخْلِصينَ لَهُ الدّينَ، وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ.
در روايتى از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) آمده است: كسى كه چنين كند; در قيامت در حالى از قبرش خارج مى شود كه چهره اش مثل ماه شب چهارده مى درخشد.(9)
4) در اين ماه صلوات بسيار فرستادن . صلوات بر پيامبر و آلش(عليهم السلام) در اين ماه ثواب بسيارى دارد. در حديثى از امام صادق(عليه السلام) نقل شده است كه پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله) فرمود: شعبان ماه من است، در اين ماه بر من و آل من، بسيار صلوات بفرستيد.(10)

3ـ صدقه
صدقه دادن و كمك به نيازمندان در اين ماه فضيلت فراوان دارد. در روايتى از امام رضا(عليه السلام) آمده است كه صدقه در اين ماه سبب نجات از آتش دوزخ است.(11)

4ـ نماز
در هر پنجشنبه ماه شعبان، دو ركعت نماز خوانده شود، به اين نحو كه در هر ركعت بعد از سوره «حمد» صد مرتبه سوره «توحيد» بخواند و پس از سلام نماز، صد مرتبه صلوات بفرستد.
در روايتى كه اميرالمؤمنين(عليه السلام) از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) نقل كرده، آمده است: هر كس اين نماز را بجا آورد، خداوند هر حاجتى از حاجت هاى دينى و دنيوى او را برآورده مى سازد، و هر كس آن روز را روزه بدارد، خداوند بدنش را بر آتش دوزخ حرام مى گرداند.(12)

5ـ دعا
در هر روز از ماه شعبان در وقت ظهر و نيمه شب صلواتى كه از امام سجاد(عليه السلام) نقل شده است را بخواند. ابتداى آن چنين است:
اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ، وَ مَوْضِعِ الرِّ سالَةِ، وَ مُخْتَلَفِ الْمَلائِكَةِ، و مَعْدَنِ الْعِلْمِ، و..الخ.(13)

6ـ مناجات
خواندن مناجات شعبانيه، به گفته عالم بزرگوار مرحوم سيد بن طاووس(رحمه الله) در كتاب اقبال، اين مناجات را اميرالمؤمنين(عليه السلام) و فرزندانش(عليهم السلام) در ماه شعبان مى خواندند. ابتداى آن اين چنين است:
اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَاسْمَعْ دُعائى اِذا دَعوْتُكَ، وَاسْمَعْ نِدائى اِذا نادَيْتُكَ، و..الخ.(14)
ـــــــ
1-حوادث الايّام، صفحه 7.
2-وقايع الايّام، صغحه 11.
3-مفاتيح نوين، صفحه 579.
4-مفاتيح نوين، صفحه 580.
5-مفاتيح نوين، صفحه 579.
6-مفاتيح نوين، صفحه 651.
7-مفاتيح نوين، صفحه 651.
8-مفاتيح نوين، صفحه 652.
9-مفاتيح نوين، صفحه 652.
10-مفاتيح نوين، صفحه 652.
11-مفاتيح نوين، صفحه 652.
12-مفاتيح نوين، صفحه 652.
13-مفاتيح نوين، 653.
14-مفاتيح نوين، صفحه 654.

 

مرجع : وبسایت آیت الله مکارم